Rubato

W muzyce: swoboda tempa w ramach metrum. Paradoks wolności, która zakłada ramy.

Rubato to technika muzyczna polegająca na lekkim przyspieszaniu lub zwalnianiu tempa w trakcie wykonywania utworu, przy jednoczesnym zachowaniu ogólnego rytmu. Wykonawca „kradnie” czas z jednej frazy, żeby „oddać” go w innej — stąd nazwa.

Chopin był mistrzem rubato. Jego uczniowie zapisywali uwagi: „ręka lewa idzie jak mechaniczny zegar, prawa — żyje, oddycha, przyspiesza i zwalnia”. Bez rubato muzyka Chopina brzmi jak ćwiczenie techniczne. Z rubato — jak wyznanie.

Paradoks rubato polega na tym, że wolność tempa nie oznacza dowolności. Rubato musi być zakorzenione w metrum, w ramach takiem. Pianista, który gra rubato „gdzie popadnie”, nie gra rubato — gra chaotycznie. Dopiero kiedy słuchacz wyczuwa głęboką strukturę rytmiczną i na jej tle lekkie odchylenia — wówczas pojawia się efekt: fraza, która oddycha.

Dla nas rubato jest też dobrą metaforą. Wolność wymaga ram. Praktyka wymaga dyscypliny. Nie ma kreacji bez fundamentu. Pasja „gdzie popadnie” — nie działa. Pasja osadzona w regularnej praktyce, z której wyłania się indywidualność — tak, i to jest jej wartość.