Dziesięć pytań, które pomagają zrozumieć siebie
Ćwiczenie diagnostyczne dla dorosłych, którzy nie wiedzą, od czego zacząć
Nie ma jednego testu na odnalezienie pasji. Są za to pytania, które — jeśli się je sobie zada uczciwie — prowadzą do niej z dużo większym prawdopodobieństwem niż kolejny warsztat „odkryj siebie”. Poniżej dziesięć takich pytań.
Jeśli czytałeś nasz główny pillar „Jak znaleźć prawdziwą pasję w dorosłym życiu”, znasz już to ćwiczenie — tam występuje jako jedna z kilku sekcji. Ten krótszy tekst wraca do niego i komentuje każde pytanie osobno. Idea jest prosta: chodzi o pytania, które omijają racjonalizującą warstwę myślenia.
Zalecana procedura: weź długopis i kartkę. Nie telefon, nie laptop. Pisanie ręczne jest wolniejsze, a wolniejsze tempo pozwala głębszym odpowiedziom dotrzeć do świadomości. Na każde pytanie odpowiedz dwoma, trzema zdaniami. Nie krótko. Nie długo. Raczej jak w liście do kogoś bliskiego, komu chcesz coś dokładnie opisać.
1. Gdyby nikt nie musiał o tym wiedzieć
Pytanie: gdyby nikt nie musiał wiedzieć, że to robisz, i nikt nie oceniałby rezultatów — jaką rzecz robiłbyś codziennie? Kluczowe słowo to „nikt”. Nie partner, nie rodzice, nie współpracownicy, nie internetowi obserwatorzy. Często zapominamy, jak dużo naszych życiowych decyzji jest filtrowanych przez to, jak wyglądałyby w cudzych oczach. To pytanie zdejmuje ten filtr.
2. Co zatraciło Cię w zeszłym tygodniu
Pytanie o tzw. małe flow. Co sprawiło, że zapomniałeś o czasie? Nie co sprawiło, że było Ci miło — co sprawiło, że zniknął zegar. To dwie różne rzeczy. Przyjemny posiłek nie wywołuje flow. Głęboka rozmowa, poważne czytanie, skupiona praca, jakaś forma robienia — tak. Jeśli nic takiego się nie zdarzyło w zeszłym tygodniu, odpowiedz o zeszłym miesiącu. Jeśli nic w zeszłym miesiącu — to sama odpowiedź jest diagnozą: od dawna nie masz kontaktu z czasem poza rolami.
3. Marzenia piętnastolatka
Pytanie: jakim pragnieniem z wieku piętnastu lat śmiejesz się teraz, a które kiedyś było dla Ciebie istotne? Nastolatek miał w sobie coś, co dorosły zwykle z siebie wypracował — pragnienia jeszcze niestłumione, jeszcze nieracjonalizowane. Często są naiwne („zostanę pisarzem”, „będę podróżować po świecie”). Naiwność tej formy nie oznacza jednak, że treść była pusta. Możliwe, że pragnienie miało sens — tylko wymagało dojrzalszej realizacji.
4. Rozmowy, w których znikasz
Kiedy byłeś ostatnio tak zainteresowany rozmową, że straciłeś poczucie czasu? O czym była? Rozmowy są ciekawym probierzem, bo ujawniają, co nas naprawdę zajmuje — w przeciwieństwie do sytuacji, w których udajemy, że coś nas interesuje, bo wypada. Jeśli w ostatnich miesiącach zatraciłeś się w rozmowie o podlaskiej architekturze drewnianej — być może architektura, historia, dziedzictwo są dla Ciebie ważniejsze niż myślisz.
5. Zazdrość jako wskaźnik
O kim — o jakiej konkretnej osobie — pomyślałeś kiedyś „chciałbym żyć tak jak on/ona”? Co właściwie zazdrościłeś? Zazdrość w tym kontekście nie jest emocją negatywną. Jest wskaźnikiem. Jeśli zazdrościsz fotografowi, że podróżuje i fotografuje — prawdopodobnie coś ważnego o Tobie zazdrość ta mówi. Nie, nie musisz zostać fotografem. Ale fotografia, podróż, patrzenie, uwaga, obraz — jedna z tych rzeczy prawdopodobnie leży blisko Ciebie.
6. Nieograniczone pieniądze — co potem
Gdybyś miał nagle nieograniczone pieniądze i nie musiał już nigdy pracować — co robiłbyś przez pierwsze pół roku? Ważne są tu pierwsze pół roku, nie pierwszy miesiąc. W pierwszym miesiącu każdy chce podróżować, leniuchować albo wyspać się. Po miesiącu jednak każdy potrzebuje czegoś, co wypełni dzień. I to właśnie to „czymś” jest informacją o Twoich prawdziwych potrzebach — kiedy zewnętrzne presje przestają je kształtować.
7. Unikana praktyka
Jakiej czynności unikasz od lat, chociaż przeczuwasz, że wciągnęłaby Cię, gdybyś zaczął? To jest pytanie, przy którym wielu dorosłych się zatrzymuje. Często bywa tak, że istnieje konkretna rzecz — pianino w pokoju dziecinnym, kurs ceramiki w pobliskim domu kultury, zbiór tomów poezji, które kiedyś dostałeś w prezencie — i którą od lat odkładasz. Unikanie często jest silniejszym sygnałem niż zainteresowanie. Unikamy tego, co przeczuwamy jako istotne, ale ryzykowne.
8. Kompetencja przypadkowa
Co potrafisz — nawet jeśli nieperfekcyjnie — lepiej niż większość dorosłych wokół Ciebie? Każdy człowiek ma jakieś umiejętności, które są lepsze od średniej. Niekoniecznie są zawodowe. Ktoś jest świetnym rozmówcą. Ktoś ma wyjątkowy zmysł organizacyjny. Ktoś potrafi słuchać muzyki z uwagą, która dorosłym rzadko się zdarza. Te „drobne nadmiary kompetencji” bywają zaskakującym punktem wyjścia dla pasji.
9. Godzinne spotkanie na Twój temat
Gdybyś miał poprowadzić godzinne spotkanie dla obcych ludzi na dowolny temat, który naprawdę Cię pociąga — jaki temat byś wybrał? Uwaga: nie jaki temat znasz najlepiej. Na jaki temat mógłbyś mówić z najbardziej autentycznym zaangażowaniem. Często to nie są tematy, na których się znasz — to tematy, o których marzysz, żebyś się znał.
10. Rodzice jako lustro
Czego nie rozumiesz u swoich rodziców — a co, podejrzewasz, mogłoby być Twoją dziedziną? Często naszą pasję odkrywamy przez kontrast. Dziecko pragmatycznych, trzeźwych ludzi odkrywa w sobie ciągotę do sztuki. Dziecko artystów odkrywa w sobie zamiłowanie do konkretnej, praktycznej dziedziny. Kontrast z rodzicami bywa pierwszym tropem własnej tożsamości.
Co zrobić z odpowiedziami
Nie analizuj ich od razu. Zostaw kartkę na trzy dni. Wróć. Przeczytaj. Zobacz, co się powtarza. Powtórzenia są tu ważniejsze niż oryginalne odpowiedzi. Jeśli w pięciu pytaniach przewijało się pisanie, pisarze, książki — być może właśnie znajdujesz swój kierunek. Nie odpowiadaj od razu „to nierealne, nigdy nie byłem dobry w polskim”. Odpowiadaj: „interesująca informacja, sprawdzę to w praktyce”. Następnym krokiem jest sto godzin.
Dziesięć pytań to nie wyrocznia. Są narzędziem pomocniczym. Nie wszyscy znajdą odpowiedź w nich. Ale większość — znajdzie początek odpowiedzi. A początek wystarczy, żeby ruszyć.